Taigarietganzen in Westerwolde: determinatie van de drie recente gevallen.

Al jaren zoek ik de grote groepen toendrarietganzen in Westerwolde af op leuke beesten. In de afgelopen jaren (pak en beet vanaf 2014) heb ik nu drie taiga's gevonden. Taiga's claimen blijft echter tricky en goede documentatie is vereist, evenals een goede onderbouwing van de determinatie (in mijn ogen). In het volgende artikeltje heb ik geprobeerd uit te leggen (doormiddel van zelfgemaakte foto's) waarom ik deze drie vogels als taigarietgans (Anser fabalis) heb gedetermineerd. 

Vogel 1 - Nieuwe Fiode (Onstwedde)

Op 20 januari 2021 zag ik dan, na jaren zoeken, mijn eerste echt overtuigende taigarietgans vlakbij Onstwedde. Met hulp van o.a. specialist Albert de Jong was de determinatie vrij snel rond. De vogel bevond zich in een grote groep toendrarietganzen. Het betrof een fors beest met een perfecte snavel en lichaamsvorm. De hals was echter niet overdreven lang. Hieronder enkele foto's met uitleg van deze vogel:

Foto 1. Deze foto laat de vogel van zijaanzicht zien. Let allereerst op de lichaamsvorm: het lichaam geeft een 'zware' indruk en is vrij langgerekt. De nek wordt in een knik gehouden, onderaan de nek ontstaat een bult wat erop wijst dat de nek langer kan worden wanneer deze gestrekt is. De snavel is vanuit dit standpunt ook goed te beoordelen: lang, plat en de ondersnavel is recht, dus en vertoont geen enkele welving. Ook verbreedt de ondersnavel zich niet aan de basis. De kop is in zijn geheel donkerder, qua vorm wat hoekiger en minder rond dan bij toendrarietgans en het oog is wat meer naar voren geplaatst.

Foto 2. Op deze foto zien we de taigarietgans (rechts) naast een toendrarietgans (links) in het gras liggen. Merk het enorme verschil in snavellengte op. Ook het verschil in kopvorm is opmerkelijk: de kop van toendra is vrij rond terwijl die van taiga vrij afgeplat is. De snavel van taiga loopt veel meer geleidelijk over in de kop als bij toendra. Zie ook het verschil in neklengte, lichaamsgrootte maar ook lichaamslengte! 

Foto 3. Op deze foto zien we een toendra (links) en taiga (rechts) op vrijwel dezelfde manier foerageren. Wat opvalt is hoe de nek gehouden wordt. Bij taiga zijn veel meer uitstulpingen te zien, omdat de nek lang is. Toendra heeft een kortere nek en heeft deze dan ook meer gestrekt bij het foerageren. Merk ook hier weer het verschil in lichaamslengte op. Taiga is langgerekter dan toendra en heeft een zogenaamde 'hangkont' die bij toendra in veel mindere mate aanwezig is.  

Deze foto's laten zien dat een enkele overtuigende taiga tussen een grote groep toendra's zeker niet uitgesloten is. Let wel: deze vogel vertoont alle kenmerken van taigarietgans, er is geen enkele reden om aan toendra te denken. Bij veel twijfelgevallen zal het lastiger zijn om een 'uit de kluiten gewassen' toendra uit te sluiten!

Vogel 2 - Loegmarkte (Vosseberg)

Op 7 december 2021 vond ik aan het einde van de middag een goede kandidaat taiga in een enorme groep (10000+) toendrarietganzen. De vogel foerageerde op enorme afstand, maar enkele kenmerken wezen toch richting taiga. Dit waren: lange geheel oranje snavel, kopvorm, lengte van de hals en de grootte van het gehele beest. Een dag later vond ik dezelfde vogel terug dichter bij de weg, zodat ik betere foto's kon maken en de determinatie rond kon krijgen.

Foto 4. Op deze foto's (samengevoegde foto, links en rechts dezelfde vogel) zijn enkele kenmerken zichtbaar die doen denken aan taiga. Zie het formaat van de vogel: deze steekt boven de andere ganzen uit. De hals is ook lang. De kop is groot, geheel donker en hoekig. De snavel heeft de goede kleur (geheel oranje) en is lang en plat. De ondersnavel is nauwelijks zichtbaar en daarmee dus zeer waarschijnlijk recht en plat. Op basis van deze twee foto's zal de determinatie echter in mijn opinie nooit 100% rond gemaakt kunnen worden, maar er mag wel gesteld worden dat dit zeer waarschijnlijk een taiga betreft.

Foto 5. Dezelfde vogel als op voorgaande foto, maar dan dichterbij een dag later. Op deze foto is enkel de kop en snavel te beoordelen. De snavel ziet er goed uit voor taiga: lang, plat, geen 'grijsplek' als bij toendra (rechte snijranden) en een dunne ondersnavel die als het ware 'wegvalt' in de bovensnavel. Ook zien we geen verbreding bij de ondersnavelbasis. De kop zelf is donker.

Foto 6. Op deze foto zien we iets meer van de lichaamsbouw van de vogel. Wat opvalt is dat de snavel ook in deze houding (wat meer van onderen gezien) er nog steeds goed uit ziet. Met name de ondersnavel laat geen rare welvingen zien. De nek laat uitstulpingen zien wat duidt op een lange(re) nek. Deze lichte knik halverwege de nek is een vrij typische nekhouding voor taiga tijdens het foerageren. Zie ook vogel 1 in vrijwel dezelfde houding (foto 3).

Foto 7. Hier is de nek relatief ver gestrekt. Deze is lang en vrij slank. Merk ook het verschil in kleur en kleurverdeling van de kop en hals op tussen deze vogel en een toendra op de achtergrond! 

De combinatie aan eerder genoemde kenmerken op de foto's hebben mij doen besluiten om hier een taiga van te maken en geen oranjesnavelige toendra. Voornamelijk de bouw van de snavel is pro taiga. Deze vogel is echter wel iets minder uitgesproken dan vogel 1. 

Vogel 3 (Zuidveld)

Op 9 januari 2022 vond ik opnieuw een goede kandidaat taiga in een groep van plm. 300 toendra's. De vogel zat redelijk dichtbij en kon dus redelijk gedocumenteerd worden. Aanvankelijk was er enkele twijfel, mede door het postuur. Na overleg besloten om deze vogel toch een (waarschijnlijk vrouw) taiga te noemen. Door middel van onderstaande foto's zal ik de determinatie toelichten.

Foto 8. Deze foto laat geen representatief beeld zien van de bouw van de vogel, maar geeft wel een goed beeld van de snavel. De snavel is lang, plat en ook de ondersnavel is recht en vrij dun. De vogel heeft een zeer minimale grijnsplek. Wel is op deze foto te zien dat het ogenschijnlijk een fors beest betreft.

Foto 9. Deze foto geeft een beter beeld van de lichaamslengte, die vrij langgerekt is, maar ook van de kopvorm. De kop is vrij groot en hoekig. Ook ziet de snavelvorm er in deze hoek weer goed uit. De nek lijkt ook vrij lang te zijn.

Foto 10. Op deze foto is de grootte en de neklengte beter te beoordelen. De nek is lang en heeft meerdere uitstulpingen. Wat vooral opvalt is dat deze vogel erg hoog op de poten staat in vergelijking met de omringende toendra's, en dat de poten bovendien erg fors en dik zijn. Het lichaam zelf komt ook groot over.

Foto 11. In direct vergelijk met een toendra (deze toendra komt uit dezelfde foto, alleen er is een stuk 'leegte' tussen de twee ganzen weggeknipt om ze wat dichter naast elkaar te zetten) komt de vogel ook groot over. De toendra loopt weliswaar iets verder naar achteren, maar bevindt zich nog wel ongeveer in dezelfde scherptediepte. Wat vooral opvalt is het verschil in snavelvorm, snavellengte, kopvorm en grootte. Ook staat de taiga flink hoger op de poten.

Tot slot wil ik het volgende zeggen: het is en blijft tricky om losse taiga's tussen groepen toendra's te claimen. Allereerst is de variatie van toendra (en taiga) zo groot dat sommige beesten niet met zekerheid gedetermineerd kunnen worden. Het gaat voornamelijk om de combinatie van goede kenmerken, maar ook de interpretatie in het veld is belangrijk. Vaak zijn het echt alleen de zeer uitgesproken vogels (goede snavelvorm etc) die 'te doen' zijn. 

Wat echter wel blijkt, is dat het nog steeds loont om groepen toendra's af te zoeken naar taiga's. Blijkbaar zit er toch af en toe eentje tussen. Ik zie in Westerwolde iedere winter tienduizenden toendra's en heb nu drie taiga's, dus zeldzaam blijven ze zeker!

Deze vogels heb ik overigens voorgelegd aan meerdere mensen met veel kennis en ervaring met rietganzen, echter wil ik Albert de Jong in het speciaal hiervoor bedanken!